Termin „handel elektroniczny" jest zwrotem, który ostatnio bar­dzo często pojawia się w różnego typu rozważaniach na temat jak w przy­szłości będzie wyglądał handel czy też biznes na świecie. Już teraz stal się on obecny w naszym życiu, chociaż jeszcze nie na tak ogromną skalę jak się to przewiduje. Często słyszymy czy też widzimy takie określenia jak e-bizness, e-commerce lub e-cash a złośliwą reakcją krytyków na te wszystkie zmiany jest słowo e-tam. Przeciętny człowiek może już zamówić wiele artykułów poprzez sieć, a firmy w kontaktach z partne­rami lub klientami dostrzegają korzyści płynące z podłączenia się do niej. Wystarczy posiadać tylko komputer w domu lub biurze i można stać się uczestnikiem międzynarodowego handlu elektronicznego.

Więc co to takiego jest? Można zetknąć się z dwiema definicjami, które tak naprawdę uzupełniają się, stanowią dopełnienie siebie nawzajem.

Według pierwszej z nich Handel elektroniczny (handel on-line, e-commercc) -to sprzedaż towarów i usług oraz informacji pomiędzy rezy­dentami tego samego kraju (handel krajowy) lub pomiędzy rezydentami dwóch lub więcej krajów (handel międzynaro­dowy), w Internecie. Innymi słowy - to możliwość realizowa­nia tranzakcji kupna/sprzedaży za pośrednictwem Internetu.

Według drugiej termin ten odnosi się do wszystkich metod elektronicznego przesyłania informacji i obejmuje teleksy, faksy, telefony, radiolinie, tradycyjne sieci elektronicznej wymiany dokumentów (EDI), czy sieci kom­puterowe (m.in, IAN, WAN). Czyli tak naprawdę występuje od dawna tyle tylko, że wraz z rozwojem technologii Internetu pod­lega bardzo głębokim zmianom i ogromnemu przyspieszeniu. Sam temin e-commerce wszedł do powszechnego użycia dopiero w 1997 roku, a wykreowany został przez firmę IBM.

1. E-taiters Dash to Wild, Wild Web, quote from James McGuivey of Forrester Research, „USA Today", January 13, 1999, p. B-l
Handel elektroniczny zazwyczaj jest dzielony na trzy podstawowe sektory.

• Sektor i - business-to-business (firma-firma) - wymiana handlowa między firmami dotycząca nie tylko zawierania tranzakcji, ale również poszukiwania partnerów, budowaniu sieci dostawców i odbiorców, poszukiwanie informacji handlowych i inne. Do prowadzenia działal­ności w tym sektorze drogą on-line śluzy wydzielony z publicznej sieci Internet system tzw. Intranetu Gospodarczego najszybciej rozwijająca się gałąź handlu elektronicznego;

• Sektor II - business-to-consumer (firma-klient) - to wszelkie formy sprzedaży towarów i usług pojedynczym klientom, a wiec sprzedaż de­taliczna w Sieci (tu właśnie zawierają się, na przykład, wszelkiego ro­dzaju sklepy wirtualne, czy aukcje drobnotowarowe);

• Sektor III - business-to-public (firma-media-klient) - ten sektor słu­ży budowaniu pozytywnego wizerunku firmy oraz jej wiarygodności w oczach klientów, działaniom promocyjnym i reklamowym, to, ogól­nie rzecz biorąc, marketing on-line; nie związane bezpośrednio ze sprze­dażą towarów i usług.

Można wyszczególnić jeszcze jeden sektor, który ma może mniejsze znaczenie ogólne i nie jest on podawany w oficjalnych dokumentach na ten temat, ale jego korzenie tkwią u podstaw Internetu.

• Sektor IV - business-to-knowledge (firma-wiedza) - sektor ten za­wiera wszelkie formy poszukiwań przez firmę informacji np. nauko­wych, prawnych znajdujących się na stronach prywatnych lub rozwią­zywaniu problemów przez grupy dyskusyjne, informacje te są czasami odpłatne, chociaż w większości (jeszcze) za darmo i mogą zawierać olbrzymie zasoby wiedzy.

Ponadto wypadałoby w tym miejscu wyjaśnić różnice między han­dlem elektronicznym, a innym dość szeroko stosowanym pojęciem, a mianowicie biznesem elektronicznym.

Biznes elektroniczny (biznes on-line, e-business) - jest pojęciem naj­szerszym. Obejmuje wszelkie przejawy komercyjnego wykorzystania Sieci. A więc przede wszystkim 3 główne działy: e-commerce, usługi finansowe oraz marketing on-line; szeroko pojętą komunikację firmy: intranet, praca zdalna, EDI (elektroniczną wymianę dokumentów), itd; niektórzy rozróżniają jeszcze pojecie e-services - jednak w moim prze­konaniu jest to część e-commerce.

W najprostrzej definicji, biznes elektroniczny - to prowadze­nie działalności poprzez sieć informatyczną.

Biznes elektroniczny można podzielić na dwie inne kategorie:

• Internet wspomaga nasze interesy, jest narzędziem ułatwiającym pro­wadzenie naszych interesów przynosząc określone korzyści (na przy­kład poszukiwanie informacji w Internecie, czy kontakt z współpra­cownikami, klientami, praca zdalna)

• Internet jest interesem samym w sobie (na przykład działalność provi-derów, czyli ISP - Internet Service Provider - firmy zajmujące sie za­pewnieniem dostępu do Internetu oraz dodatkowymi usługami: konto poczty elektronicznej, miejsce na stronę WWW, FTP itd


Zalety handlu elektronicznego

Entuzjaści Internetu i prowadzenia za jego pośrednictwem interesów mogą w tym miejscu sporządzić bardzo długą listę, wydaje się jednak, że wystarczy ją sprowadzić do najważniejszych punktów. Warto także pa­miętać, że są to „tylko" zalety handlu elektronicznego a nie całego Inter­netu. I tak:

Zalety handlu on-line dla klientów:

• Szybki i łatwy dostęp do informacji;
• Dostęp do ofert z całego świata;
• Możliwość przeglądania ofert przez 24 godziny na dobę, 565 dni w ro­ku (przy zastosowaniu infobotów nawet udzielania odpowiedzi na za­pytania klienta);
• Obniżenie kosztów połączeń telekomunikacyjnych;
• Niższe ceny towarów i usług. Zalety handlu on-line dla firm:
" Dostęp do rynków światowych (w Polsce ponad Imln potencjalnych klientów);
• Niższe koszty działalności w porównaniu z tradycyjnym handlem (np. nie trzeba utrzymywać punktów sprzedaży, zatrudniać personel, ominięcie łańcucha pośredników itp.);
• Niższy koszt reklamy i promocji;
• Elastyczność - możliwość dokonywania jakichkolwiek zmian (np. cen) prawie natychmiast;
• Możliwość nieustannego kontaktu z klientem (lub przynajmniej stwo­rzenie takiego wrażenia) i zbierania informacji o jego gustach, potrze­bach czy zapotrzebowaniach;
• Szybki i łatwy dostęp do informacji gospodarczych, prawnych itd.;
• Dostęp do informacji o konkurentach np. o ich ofertach;
• By otworzyć sklep w Internecie nie trzeba żadnych zezwoleń.

Zagrożenia i wady handlu on-line

Handel elektroniczny nie jest niestety wolny od wad i zagrożeń, jed­nakże większość ich wynika z faktu, iż ten sposób prowadzenia intere­sów jest nowym dla użytkowników. W miarę zapoznawania się z nową technologią i dostępnością do niej, większość z nich zniknie, lub nie będzie już taka trudna do zaakceptowania.

Zagrożenia i wady handlu on-line dla klientów:

• Nowe i nieznane, więc trudno przekonać do tego klienta;
• Brak kontaktu fizycznego z sprzedawcą;
• Bezpieczeństwo danych, zabezpieczenie płatności;
• Brak natychmiastowej gratyfikacji; Zagrożenia i wady handlu on-line dla firm:
• Wysoki koszt transportu towaru do klienta;
• Firma jest jedną z tysiąca firm (na stronie WWW wszystkie mogą pre­zentować się dobrze).

Podsumowując można by stwierdzić, że głównym problemem w han­dlu elektronicznym jest przekonanie klientów, że zawierane w ten spo­sób transakcje są bezpieczne i są dla niego opłacalne. Chodzi tu przeła­manie pewnej bariery psychologicznej wśród klientów i uzmysłowienie im korzyści płynących z tego. W kraju takim jak Ukraina lub Polska, do którego Internet niedawno zaczął docierać na szerszą skalę dochodzi do tego problem, związany z brakiem uregulowań prawnych, albo inaczej mówiąc w sferze przepisów prawnych dotyczących e-biznesu wiele może się wydarzyć. Do tego dochodzą braki dotychczasowej infrastruktury technicznej a także praktyki monopolistyczne companij telefonicznych. Osobną sprawą dotyczącą już całej społeczności internetowej jest bezpie­czeństwo danych, czyli wirusy, hackerzy, cracerzy, bombermailing itd.